Qanaxma simptomları

Burun qanaması çox yayılmış bir haldır və hər kəs bunu yaşaya bilər. Lakin bu vəziyyət daha çox uşaqlarda, yaşlılarda və hamiləlik dövründə müşahidə olunur. Qanaxma bir və ya hər iki burun dəliyindən baş verə bilər, yüngül və ya k’skin xarakter daşıya bilər və adətən bir neçə dəqiqə ərzində dayanır. Burun qanaması əksər hallarda ciddi olmur. Lakin qanaxma bir neçə dəqiqədən uzun davam edərsə, hər hansı əsas tibbi problemin əlaməti ola bilər.

Burun qanaxması burnunuzdakı çoxsaylı kiçik və incə qan damarlarının zədələnməsi nəticəsində baş verir. Bu damarlar burnu eşələmək, çox güclü üfləmək və ya kiçik travmalar zamanı asanlıqla zədələnə bilər. Temperatur və rütubətin dəyişməsi burun selikli qişasını qurudur və bu da qanaxmaya səbəb ola bilər. Burun qanamaları uşaqlarda böyüklərə nisbətən daha çox rast gəlinir və əksər hallarda ev şəraitində dayandırıla bilər.

Qanaxma bəzən burunun daha dərin hissələrindən də başlaya bilər. Bu tip burun qanamaları daha ciddi olur və tibbi müdaxilə tələb edə bilər. Belə halların səbəblərinə cərrahi əməliyyatlar, burun və ya baş nahiyəsinə dəyən zədələr, eləcə də qan laxtalanmasının qarşısını alan dərmanlar daxildir. Həmçinin Hemofiliya və Fon Villebrand xəstəliyi kimi xəstəliklər zamanı qanın laxtalanma mexanizmi pozulduğuna görə ağır burun qanamaları baş verə bilər. Tez-tez və uzunmüddətli burun qanamaları VDD-nin (Vegetativ Damar Distoniyası) xarakterik əlamətlərindən biri hesab olunur.

Ağız boşluğunda qanaxma adətən dişlərin ətrafındakı diş ətində baş verir. Həmçinin, tez-tez qəzalar nəticəsində dil, dodaq və ya yanağın daxili səthindən qanaxma halları ilə də qarşılaşmaq mümkündür. Diş əti qanaması, diş əti iltihabı — yəni gingivit səbəbindən də yarana bilər. Gingivit diş əti xəstəliklərinin geniş yayılmış və yüngül formasıdır. Bu zaman diş ətləri şişmiş, qızarmış və ağrılı ola bilər. Diş fırçaladıqdan, diş ipi ilə təmizlədikdən və ya sərt qidalar qəbul etdikdən sonra diş ətlərində qanaxma baş verə bilər. Davamlı gingivit qidalanma vərdişlərinə, sosial həyata və ümumi komforta təsir edərək həyat keyfiyyətini aşağı sala bilər. Sağlam insanlarda dişlərin təmizlənməsindən sonra yaranan qanaxma adətən bir neçə saniyə ərzində dayanır. Lakin gingivit zamanı qanaxma daha tez-tez baş verə və 5 dəqiqə və ya daha uzun davam edə bilər.

Diş əti qanamasının qarşısını almaq üçün dişlərinizi gündə iki dəfə, hər dəfə iki dəqiqə olmaqla fırçalamağınızı tövsiyə edirik. Flüor tərkibli diş məcunu dişlərinizin və diş ətlərinizin sağlam qalmasına kömək edir. Mütəmadi müayinələrlə birlikdə bu vərdişlər əməliyyat və ya diş çəkilməsinə olan ehtiyacı azaldır. Buna görə də, ildə ən azı iki dəfə diş həkiminə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.1

Göyərmə, qəza, yıxılma və ya tibbi prosedur kimi kiçik travmalara dərinin reaksiyasıdır. Travma nəticəsində dərinin altındakı qan damarları zədələnir və qan ətrafdakı toxumalara sızır. Bu qan dərinin altında toplanaraq qara, bənövşəyi və ya mavi rəngli göyərmə yaradır. Sağalma prosesində göyərmənin rəngi tədricən qəhvəyi və ya sarıya çevrilir və sonda tamamilə yox olur.1,2

Əksər göyərmələr zərərsizdir və müalicə olmadan sağalır. Lazım gələrsə, göyərmələr tez-tez şişkinliyi azaltmaq üçün sərin bir paket tətbiq etmək, göyərmiş sahəni ürək səviyyəsindən yuxarı qaldırmaq və ya parasetamol kimi reseptsiz ağrıkəsicilər qəbul etmək kimi sadə ilk yardımla müalicə edilə bilər.2,3

Hər kəs göyərmə ilə qarşılaşsa da, bəzi insanlar daha asan və tez-tez göyərirlər. Asan göyərmələr, məsələn, müəyyən ağrıkəsicilər və ya qan durulaşdırıcılar və ya C vitamini və ya K vitamini kimi vitamin çatışmazlığı kimi dərmanlardan qaynaqlana bilər. Bəzi tibbi vəziyyətlər, o cümlədən fon Villebrand xəstəliyi (VVD) kimi qanaxma pozğunluqları da göyərməyə daha çox meylli ola bilər.2 VVD olan insanlar həftəlik və ya gündəlik olaraq kiçik qabarıqlıqlar və ya xəsarətlər səbəbindən göyərmə ilə qarşılaşa bilərlər və onlar adətən burun və ya diş əti qanaması kimi digər qanaxma simptomları ilə qarşılaşırlar.4

Heç bir səbəb olmadan inkişaf edən göyərmələr, müntəzəm burun və ya diş əti qanaması yaşayırsınızsa və ya ailə üzvlərinizdə də asanlıqla göyərmə varsa, həkiminizlə məsləhətləşin.

Yara — dərinin bütövlüyünün pozulması ilə müşayiət olunan canlı toxuma zədələnməsidir. Cızıqlar, sıyrıntılar və kəsiklər kimi kiçik yaralar çox yayılmışdır və adətən ciddi hesab edilmir. Bu cür yaralar əksər hallarda öz-özünə və ya yüngül təzyiq tətbiq edildikdən sonra qanaxmanı dayandırır və bir neçə gün ərzində sağalmağa başlayır. Kiçik yaralar, adətən, ev şəraitində müalicə oluna bilər. Yaranın müalicəsi zamanı onun təmiz saxlanılması və infeksiyanın qarşısını almaq üçün yapışqan sarğı və ya bintlə örtülməsi vacibdir.1-3

Bəzi yaralar, xüsusilə dərin olan, qanaxması dayanmayan və ya təmizləndikdən sonra belə çirkli qalan yaralar daha ciddi tibbi yardım tələb edir. Belə hallarda yara həkim və ya tibb bacısı tərəfindən müayinə olunmalıdır. Əgər yara sağalmırsa və ya şişkinlik, ağrı, qızartı, yaxud irinli axıntı kimi infeksiya əlamətləri müşahidə olunursa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.1,2

Kiçik yaralardan uzunmüddətli qanaxma bəzən hemofiliya və ya fon Villebrand xəstəliyi kimi qan laxtalanma pozğunluqları ilə əlaqəli ola bilər. Bu hallarda qan laxtalanma prosesi normal getmir. Məsələn, kiçik bir kəsikdən 10 dəqiqədən artıq davam edən qanaxma fon Villebrand xəstəliyinin tipik əlamətlərindən biridir. Bu xəstəliyin digər yayılmış simptomlarına tez-tez burun qanaxmaları, asan göyərmələr və qadınlarda güclü menstrual qanaxmalar daxildir.4-6

Təxminən hər 4 qadından 1-i güclü menstrual qanaxma əlamətləri yaşayır. Müalicə olunmayan güclü menstrual qanaxma dəmir çatışmazlığına, anemiyaya və yorğunluğa səbəb ola bilər. Araşdırmalar göstərir ki, güclü menstrual qanaxma həmçinin narahatlıq və depressiyaya səbəb ola bilər, sosial qarşılıqlı əlaqələrinizə və cinsi fəaliyyətinizə təsir göstərə bilər.1-3

Müəyyən vaxtlarda, məsələn, menstruasiyanızın əvvəlində, hamiləlikdən sonra və ya menopoz zamanı aybaşınız təbii olaraq daha ağır ola bilər. Lakin, qanaxmanız 7 gündən çox davam edərsə və ya hər 1 və ya 2 saatdan bir və gecə ərzində bezinizi və ya tamponunuzu dəyişdirməlisinizsə, güclü menstrual qanaxma ola bilər. Güclü menstrual qanaxmanın digər əlamətləri iki növ gigiyena məhsulunun birlikdə istifadəsinə ehtiyac, paltarınızdan və ya yataq dəstinizdən qanaxma və böyük qan laxtalarının axmasıdır.2

Əgər aybaşınızın çox ağır və ya çox uzun olmasından narahatsınızsa, xahiş edirəm aybaşınızı qiymətləndirməyə kömək etmək üçün bu sadə vasitədən istifadə edin.

Güclü menstrual qanaxmanın müxtəlif səbəbləri və müalicə üsulları mövcuddur. Bu səbəblərə hormonal balanssızlıq, qan laxtalanmasına təsir edən dərmanlar, uşaqlıq və ya yumurtalıqlarla bağlı xəstəliklər, həmçinin fon Villebrand xəstəliyi (VWD) kimi irsi qanaxma pozğunluqları daxildir. Güclü menstrual qanaxmanın səbəbini müəyyən etmək üçün həkiminizlə qarşılaşdığınız bütün qanaxma halları barədə ətraflı danışmaq vacibdir. Daha sonra həkim sizin üçün ən uyğun müalicə üsulunu seçməyə kömək edəcək.

Tədqiqatlar göstərir ki, təxminən hər 5 yetkin qadından 1-də güclü menstrual qanaxmanın əsasında qanaxma pozğunluğu dayanır. VWD ən çox rast gəlinən irsi qanaxma pozğunluğu olsa da, çox vaxt güclü menstrual qanaxmanın səbəbi kimi diqqətdən kənarda qalır. Bundan əlavə, VWD olan qadınlarda menstrual qanaxmanı idarə etmək üçün tətbiq olunan bəzi müalicə üsulları travma və ya cərrahi əməliyyat zamanı qanaxmanın qarşısını almaqda kifayət qədər effektiv olmaya bilər.

VWD olan qadınlar hamiləlik dövründə, doğuş zamanı və doğuşdan sonra həddindən artıq qanaxma riski ilə üzləşə bilərlər. Buna görə də, qanaxma riskinin azaldılması üçün VWD-nin vaxtında və düzgün diaqnozu, eləcə də uyğun müalicəsi olduqca vacibdir.

Cərrahi əməliyyat zamanı müəyyən miqdarda qan itkisi gözləniləndir və əməliyyatdan sonra kəsik nahiyəsindən az miqdarda qanaxma da qeyri-adi sayılmır. Qanaxma adətən cərrahi sahə ilə məhdudlaşır və həkim qanaxmanı dayandırmaq üçün təzyiq tətbiq edə, tikiş qoya və ya kauterizasiya (yandırma)  üsulundan istifadə edə bilər.1

Bəzi hallarda əməliyyat zamanı və ya əməliyyatdan sonra qan itkisi gözləniləndən çox ola bilər. Bu cür həddindən artıq qanaxma kəsik nahiyəsindən və ya bədənin daxilindən baş verə bilər. Həddindən artıq qanaxma ağırlaşmalara səbəb ola bilər və intensiv qan köçürülməsi, həmçinin uzun müddət xəstəxanada qalma tələb edə bilər.2-4

Əksər hallarda qanaxma qan damarlarının və ya digər orqanların zədələnməsi, yaxud tikişlərin açılması ilə əlaqədar olur. Qanaxma, həmçinin aspirin və ya qan durulaşdırıcı (antikoaqulyant) dərmanların qəbulu nəticəsində də yarana bilər. Bundan əlavə, qaraciyər və ya böyrək xəstəlikləri kimi bəzi sağlamlıq problemləri, eləcə də qanaxma pozğunluqları əməliyyat zamanı və ya sonra həddindən artıq və ya uzunmüddətli qan itkisinə səbəb ola bilər. Ən çox rast gəlinən irsi qanaxma pozğunluğu tez-tez diaqnoz qoyulmayan fon Villebrand xəstəliyidir (FVX). Düzgün müalicə aparılmadıqda, diaqnoz qoyulmamış FVX olan şəxslər ciddi qanaxma riski ilə üzləşirlər. Bu xəstəlik xüsusilə diş çəkilməsi və ya tonzillektomiya kimi müdaxilələrdən sonra uzunmüddətli qanaxma ilə özünü göstərə bilər. Tez-tez burun və diş əti qanamaları ilə yanaşı, bu hallar FVX-nin mühüm əlamətlərindən hesab olunur.6,7

Əməliyyatdan sonrakı qanaxma dərhal və ya bir neçə gün sonra başlaya bilər və həyati təhlükə yarada bilər. Onun əlamətlərinə halsızlıq, nəfəs darlığı, narahatlıq, çaşqınlıq, ürək döyüntülərinin sürətlənməsi və sidik ifrazının azalması daxildir. Cərrahi sahədən gələn qan sarğını isladaraq üzə çıxa bilər. Bu simptomlardan hər hansı biri müşahidə olunarsa, dərhal tibbi yardım almaq vacibdir.2

Zaman zaman həddindən artıq yorğunluq, həddindən artıq iş və ya yorğunluq hiss etmək normaldır. Adətən, səbəbləri asanlıqla müəyyən etmək olar, məsələn, yuxu çatışmazlığı və ya həddindən artıq stress və ya idman. Digər tərəfdən, yorğunluq o deməkdir ki, siz daim heç bir səbəb olmadan gündəlik fəaliyyətlərinizi idarə edə bilməyəcək qədər yorğun hiss edirsiniz. Yorğunluğun bir çox səbəbi var. Yorğunluq həyat tərzinizin elementləri, psixoloji vəziyyətlər, geniş xəstəliklər və müəyyən dərmanlar səbəbindən yarana bilər.1,2

Yorğunluğun fiziki səbəblərindən biri anemiyadır.1 Anemiya çox yaygın bir vəziyyətdir.3 Anemiyanız olduqda, qanınızda ağciyərlərinizdən bədəninizin qalan hissəsinə kifayət qədər oksigen daşımaq üçün kifayət qədər sağlam qırmızı qan hüceyrələri olmur. Kifayət qədər oksigen olmadan bədəninizdəki hüceyrələr düzgün işləyə bilmir və bu da özünüzü yorğun, soyuq və zəif hiss etməyinizə səbəb olur.4,5 Əksər hallarda, anemiya, qırmızı qan hüceyrələrinin oksigen daşıması üçün ehtiyac duyduğu dəmir çatışmazlığından qaynaqlanır. Kifayət qədər dəmir qəbul etməsəniz və ya çox qan itirirsinizsə, dəmir çatışmazlığı anemiyası inkişaf edəcək. Əvvəlcə dəmir çatışmazlığı anemiyası o qədər yüngül ola bilər ki, diqqətdən kənarda qalır. Lakin bədəndə dəmir çatışmazlığı artdıqca və anemiya pisləşdikcə, əlamətlər və simptomlar güclənir.5,6 Dəmir çatışmazlığı anemiyası ağır menstrual qanaxması olan qadınlarda çox yaygındır. Təkrarlanan qan itkisi nəticədə onların bədənindəki dəmir ehtiyatlarını tükəndirir və anemiya və yorğunluğa səbəb olur.7 Ağır menstrual qanaxma və əlaqəli anemiya, xüsusilə fon Villebrand xəstəliyi (VWD) kimi qanaxma pozğunluğu olan qadınlarda tez-tez rast gəlinən simptomlardır.8 Əgər ağır menstrual qanaxma və ya tez-tez burun qanaxması və ya diş əti qanaması kimi digər qanaxma simptomları ilə qarşılaşırsınızsa, xahiş edirik qanaxma testimizdən keçin.

Anemiya hallarının əksəriyyəti müalicə edilə bilər. Çox vaxt pəhrizdə dəyişiklik və ya dəmir əlavələri qəbul etmək dəmir çatışmazlığı anemiyasını müalicə etmək üçün kifayətdir. Lakin, anemiyanın səbəbi daha ciddidirsə, həkiminiz sizə müvafiq müalicə barədə məsləhət verəcəkdir.3